Errenta aitorpena euskaraz: pausoz pauso normalizaziorantz

Udaberriarekin batera, ohiko hitzordua bueltan da milaka herritarrentzat: errenta aitorpena. Zenbakiak, kenkariak eta epeak ez ezik, hizkuntza ere bada aukeratu beharreko elementua. Eta gero eta gehiago dira prozesu osoa euskaraz egitea erabakitzen dutenak.

2025eko kanpaina martxan da dagoeneko, eta uztailaren 2ra arte egongo da zabalik. Gipuzkoako Foru Aldundiak kudeatzen duen prozesua hainbat bidetatik egin daiteke —Internet bidez, telefonoz, aurrez aurre edo aholkularitzen bidez—, eta kasu guztietan posible da euskara erabiltzea.

Eibarren, Eibarko Udalak eta Akebai ekimenak urteak daramatzate herritarrak Ogasunarekin euskaraz aritzera animatzen, “Ogasunarekin Euskaraz” kanpainaren bitartez. Mezua sinplea da, baina estrategikoa: administrazioarekiko harremanak ere euskaraz egin daitezke, eta egin behar dira.

Aukera badago, hautua falta da askotan

Gaur egun, teknikoki ez dago ia mugarik errenta aitorpena euskaraz egiteko. Internet bidez, plataforma euskaraz konfigura daiteke; telefonoz edo aurrez aurre, nahikoa da euskaraz artatua izan nahi dela esatea; eta banketxe edo aholkularitzetan ere gero eta ohikoagoa da zerbitzua euskaraz eskaintzea.

Hala ere, errealitatea konplexuagoa da. Askotan, herritar askok ulermena euskaraz izan arren, tramitea gaztelaniaz egiten dute. Arrazoiak ez dira teknikoak, ohiturazkoak baizik: segurtasun falta, ohitura zaharrak edo terminologia fiskalarekiko zalantzak izaten dira gehienetan.

Terminologia, beldur iturri

“Autolikidazioa”, “kenkaria”, “oinarri zergagarria” edo “atxikipena” bezalako terminoak gero eta zabalduago daude euskaraz, baina herritar askorentzat oraindik arrotzak dira. Horrek zalantza sortzen du, eta zalantzak, askotan, hizkuntza hautuan eragiten du.

Horri aurre egiteko, azken urteetan baliabideak ugaritu dira. Besteak beste, UEMAk errenta aitorpenaren hiztegia landu du, oinarrizko kontzeptuak modu argian azaltzeko. Helburua ez da itzulpena eskaintzea soilik, baizik eta herritarrari segurtasuna ematea. Terminologiaren hiztegia, ikusgai dago Interneten.

Datuak: pixkanakako gorakada

Eibarko datuek joera argia erakusten dute. 2018an, 1.402 herritarrek egin zuten errenta aitorpena euskaraz, guztizkoaren %10ek. 2024an, berriz, 1.838 izan ziren, %12ra iritsiz.

Hazkundea apala da, baina esanguratsua: gero eta gehiago dira lehen pausoa ematen dutenak. Gainera, aitorpenen kopuru orokorra ere handitu egin da urte horietan, 14.234tik 15.427ra.

Horrek erakusten du bi prozesu paralelo doazela: herritar gehiago ari dira aitorpena egiten, eta horietatik gero eta gehiagok euskaraz egitea hautatzen dute.

Errenta, ohiturak aldatzeko unea

Hizkuntza-eragileen arabera, errenta aitorpenaren garaia une estrategikoa da. Urtean behin, herritar askok administrazioarekin harreman zuzena dute, eta horrek aukera ematen du ohiturak berrikusteko.

Askok lehen aldiz egiten dute aitorpena euskaraz kanpaina hauetan, eta esperientzia positiboa bada, hurrengo urteetan ere hautu hori errepikatzeko joera handitzen da. Horrela, pixkanaka, administrazioarekiko harremanetan euskararen presentzia sendotzen doa.

Erronka bizirik dago

Aurrerapausoak egon arren, erronka ez da amaitu. Ohiturak aldatzea prozesu geldoa da, eta oraindik badira oztopo nabarmenak: hiztegi fiskalarekiko ziurgabetasuna, zerbitzuen eskaintza desorekatua edo inertzia administratiboa.

Hala ere, bidea markatuta dago. Aukerak badira, baliabideak ere gero eta gehiago, eta herritarren artean kontzientzia hazten ari da. Errenta aitorpena ez da betebehar fiskal bat soilik: hizkuntza hautatzeko aukera ere bada. Eta, pixkanaka bada ere, gero eta gehiagok erabakitzen dute aukera hori euskararen alde egitea.