Isasiko lur-jausia: ahaztu nahi ez den 1956ko lan-istripua

Duela 70 urte, 1956ko martxoaren 24an, lan-istripu latz batek astindu zuen Eibar. Isasi kalean, lur-jausi batek lau langile hil eta beste bi zauritu zituen. Denak eraikuntzan ari ziren lanean, eta gehienak Galiziatik etorritako langileak ziren, sasoi hartan herria berreraikitzen lagundu zutenetakoak.

José Luis Rodríguez eibartarrak gertutik bizi izan zuen tragedia hura. 12 urte besterik ez zituen orduan, eta bere aita istriputik bizirik atera zenetako bat izan zen. Gaur, 82 urterekin, gertatutakoa gogoratu eta kontatzeko beharra sentitzen du, ez erreklamatzeko edo salatzeko, baizik eta memoria gal ez dadin.

1950eko hamarkadan, Euskal Herria  –eta bereziki Eibar– industrializazio prozesu betean murgilduta zegoen. Gerra Zibilaren ondoren, herria berreraiki behar izan zen: etxebizitzak, tailerrak eta azpiegiturak eraikitzeko premia handia zegoen. Testuinguru horretan, lan-eskuaren beharra izugarria zen. Tokiko biztanleria ez zen nahikoa eskaera horri erantzuteko, eta, ondorioz, Espainiako beste lurralde batzuetatik –batez ere Galiziatik– etorritako langile ugari iritsi ziren. Lanak eskuz egiten ziren, pikotxarekin eta palarekin. Segurtasun neurriak oso eskasak ziren, eta lan baldintzak gogorrak. Kanpotik etorritako langileak –gehienak galiziarrak– funtsezkoak izan ziren herria berreraikitzeko.

Istripua Isasi kalean gertatu zen, 29 eta 31 zenbakien artean. Lurra kentzeko lanetan ari ziren, desnibel handiko eremu batean, eraikin bat altxatzeko prestatzen. Une jakin batean, kamioia lurra hustera joana zen, eta langile batzuk atseden hartzen ari ziren. Horri esker, tragedia ez zen are handiagoa izan, hamabost lagun inguruko taldea baitzegoen lanean.

Halako batean, lur-jausi handia gertatu zen. Hurbilen zeudenak izan ziren kaltetu handienak. Batzuk berehala atera zituzten, José Luisen aita tartean, gerritik behera harrapatuta geratu baitzen. Beste batzuk, ordea, lur azpian geratu ziren, eta gutxienez ordubete behar izan zuten haietako bat ateratzeko. Azkenean, hiru langile berehala hil ziren, eta laugarrena egun batzuk geroago zendu zen, ospitalean.

Istorio hau kontatzeko beharra
José Luisen aitak sei hilabete eman zituen baja medikoan. “Arinak” bezala sailkatu zituzten bere zauriak, baina semearen ustez halako lesio batek ez du arintasunik. Nolanahi ere, bizirik ateratzea zorte handia izan zen. Hala ere, gertatutakoak arrasto sakona utzi zion bizitza osoan.

Hildakoak oso gazteak ziren gehienak, eta hiru ezkongabeak. Laugarrenak familia zuen, baina ez zegoen Eibarren bizitzen. Horregatik, urteek aurrera egin ahala, gertakari haren lekukotza ia desagertzera iritsi da. Rodríguez familiak, neurri batean, memoria hori gordetzen jarraitu du, baina beste biktimen ondorengoekin kontaktua galtzen joan da.

José Luis Rodríguezek argi dauka bere papera zein den: ez du protagonismorik nahi, ezta inolako aldarrikapenik egin ere. Bere ustez, benetako protagonistak hildako lau langileak dira. Berak, gehienez ere, “zeharkako lekukoa” dela dio. Hala ere, sentitzen du istorio hau kontatzea beharrezkoa dela, bestela ahaztuta geratzeko arriskua baitago.

Istripu hura ez zen isolatutako kasua izan. Bi urte geroago, 1958an, antzeko beste lan-istripu batek bost langile hil zituen zezen-plazaren inguruan. Sasoi hartan ohikoak ziren halako ezbehar larriak, segurtasun neurri faltagatik eta lan baldintza gogorrengatik.

Rodríguezek azpimarratzen duenez, Eibar gaur dena izateko ezinbestekoa izan zen kanpotik etorritako langileen lana. “Haiek eraiki zuten herri hau”, dio. Etxebizitzak, fabrikak eta azpiegiturak altxatu zituzten, askotan baldintza oso gogorretan eta arrisku handiekin. Horregatik, oroimen ariketa bat egitea beharrezkotzat jotzen du. Ez du inor seinalatu nahi, ez du ezer eskatu nahi; gertatutakoa ez ahaztea soilik. Izan ere, bere hitzetan, “hau historia da, eta kontatu egin behar da”.

Zazpi hamarkada igaro diren arren, 1956ko martxo hartako lur-jausiak oraindik badu zer esana. Eta José Luis Rodríguezen moduko lekukoei esker, isiltzera kondenatuta egon zitekeen istorio batek bere lekua berreskuratzen du herriaren memorian.