Eibarren II. Errepublikaren aldarrikapenaren ospakizun-jardueren 25. urteurrena betetzen da
Frankismo garaian, modu klandestinoan, ezkerreko militanteek suziriak jaurtitzen zituzten apirilaren 14an, 1931n Eibarren bizitako gertakari historikoen lekukotasuna uzteko; izan ere, II. Errepublika aldarrikatu zuen estatuko lehen tokia izan zen Eibar. 1979an, diktaduraren ondorengo lehen udal hauteskundeen ostean, udal zerbitzu ugari egituratzen hasi ziren, eta lan konplexu horretan laster agerian geratu zen herritarrei hiriko berezitasunak zabaltzearen garrantzia; bereziki, armagintzarekin izan zuen lotura, eta ondoren hainbat sektore produktiborekin izan zuena, kulturaren eta euskararen sustapenean izan duen inplikazioa, 1346an Eibar sortu zenetik izandako gertakari historiko garrantzitsuenak, eta abar.
Hainbat legegintzalditan udal ordezkariek erakutsitako apustu irmo hori, besteak beste, 1989an Ego Ibarra Batzordea sortzeko bultzadan islatu zen, tokiko memoria historikoa eta kultura berreskuratzeko eta eibarreraren aldaera dialektalaren ikerketa sustatzeko helburuarekin. Ordutik hona ekintza ugari egin dira, eta horietan funtsezkoa eta ezinbestekoa izan da udaleko beste arlo batzuekin –bereziki Kultura sailarekin eta Udal Artxiboarekin– izandako sail arteko lankidetza.
Testuinguru horretan, 2001ean udalbatzak erabaki zuen osoko bilkura batean 1931ko II. Errepublikaren aldarrikapenaren ospakizunak bost urtez behin egitea. Hain zuzen ere, 2026an betetzen dira lehen ediziotik hogeita bost urte, eta ordutik jarduera ugari garatu dira egin diren bost edizioetan. Ardatz nagusietako bat balio errepublikarren zabalkundea izan da: kultura, genero-berdintasuna, autonomia erkidegoen estatua, irakaskuntza laikoa, eta abar.
Hori dela eta, azken hogeita bost urteotan ospe handiko pertsonak etorri dira Eibarrera hainbat arlotatik: historialariak, juristak, idazleak, artistak, aktoreak, eta abar. Funtsezko alderdi bat herritarren parte-hartzea izan da; horregatik, gaztelaniaz zein euskaraz askotariko jarduerak egin dira, hala nola hitzaldiak, erakusketak, antzerki-lanak, kontzertuak, II. Errepublikarekin lotutako liburuen zabalkundea, dokumentalak, bisita gidatuak, eta abar.
2001eko lehen edizio hartatik hona, pertsona garrantzitsu asko etorri dira hirira; Paul Preston eta Juan Pablo Fusi historialarien parte-hartzearekin eta Portalean egindako “Republikia 1931-2001” erakusketarekin hasi zen ekimen hura aberastuz joan da etengabe. Egin diren bost edizioetan aipatutako gaiak landu dira, eta kasu batzuetan arreta berezia jarri da gai jakin batzuetan, hala nola kulturan edo emakumeen eskubideetan.
Balio errepublikarren zabalkundea ikuspegi nazionaletik landu da, baina baita Euskadin eta bereziki Eibarren izan duen isla praktikoa eta eragina aztertuz ere. Egiaztatuta dago eibartarrek, oro har, harrotasunez bizi dutela 1931n gure arbasoek protagonizatutako gertakarien ondarea; eta hori berresten da azken hogeita bost urteotan egin diren jarduerak tokiko historiari lotuta daudenean. 1931n II. Errepublikaren aldarrikapenak iraganari lotutako Espainia batean izan zuen esanahia ulertzea garrantzitsua bada ere, datuek erakusten dute Eibarren herritarrek erantzun sendoa ematen dutela jarduerak hirian bizitako gertakariekin lotuta daudenean.
Horregatik guztiagatik, 2026ko edizioan aurkeztu den jarduera-programa askotarikoa da, aurretik aipatutako gakoak uztartzen dituena: hitzaldiak, bisita gidatuak, antzerkia, talde-jarduerak, eta abar. Jarduera horiek bizirik eusten diote eibartarrek erakusten duten pertenentzia-harrotasun horri, baina ez II. Errepublikaren aldarrikapenean izan zuten garrantziagatik soilik; aitzitik, gertakari historiko horretatik harago, Eibarko historiaren identifikazioa aldarrikatzen dute, mendeetan zehar gure aurretik Ego ibaiaren haran estu hau –gure etxea– eraiki duten pertsonen konpromiso, ahalegin eta lanari esker sortu den historia hori.
